Travayè yo

Travayè yo: konnen dwa nou!

SALÈ MINIMÒM

Tout moun gen dwa a salè minimòm-la. Travayè jounen, Travayè jaden, e menm lè’w travay sou kouraj ou, tout gen dwa omwen a salè minimòm-an. Salè minimòm aktyèl la se $5.15 pa è.

**ENPÒTAN**

Tout travayè gen dwa a salè minimòm, menm si yo pa gen otorizasyon travay. Ou gen dwa pou touche lèw travay kelkeswa stati imigrasyon’w.

RESI PEMAN

Tout travayè gen dwa pou resevwa yon sous-chèk ki montre peryòd pou peyiman-an montan ke yo peye, si se sou kouraj, kantite piès ke’w fè e konbyen yo peye pa pyès enkli tout lot dediksyon tax, FICA e lot dediksyon ki otorize sou chek-ou. Se trè enpotan ke w gade resi chèk-ou. Yo kapab ede w pwouve ki kote w t ap travay, e konbyen’w te kon touche.

SAMPLE

Endistri pou Joe Anplwaye #345-67-8901

Nenpòt kote U.S.A Peryod peman: dat- dat

Mon Tues Wed Thur Fri Sat Sun

Hours 0 0 0 0 0 0 0

Rate of pay: $5:15 Gro Peman: $

Dediksyon: FICA Federal State

TAN

Ou gen dwa pou touche pou tout le’w egzije pou prezan lan travay ou, menm si’w pap travay. Pa egzanp si’w sipoze la pou travay a 7:30 men yo pa ba’w zouti pou travay pazavan 8:00, yo dwe peye’w pou 30mns yo fe’w ret tann-an. Anplwayè yo pa oblije peye pou poz midi Oubyen poz ki dire plis ke 20mns.

DEDIKSYON

Daprè la lwa anplwayè-a dwe prelve tax pou federal, pou sosyal sekirite (FICA) lan salè’w.

Dediksyon ki prelve yo depann de kantite kòb-ou fè e lòt faktè tou. Pou detèminen dediksyon ki

dwe fèt pou sosyal sekirite’w miltiplye gro peman-an pa .076. Anplwayè pa dwe fè lòt

dediksyon sou chèk ou san pèmisyon pa ekri’w. Tout dediksyon apa de dediksyon pou sosyal

sekirite san’w pa bay konsantman’w a lekri w la, ilegal. Yo pa gen dwa prelve kòb sou chèk ou, pou konpansasyon travayè ni kòb asirans lè w pap travay.

ÈDTAN SIPLEMANTÈ

Anpil travayè touche è siplemantè depi yo travay depase è regilye-a, ki reprezante 1.5 è, de è regilye-a. Kantite è regilye ke’w bezwen travay avan pou gen dwa a è siplemantè, depann de jan de travay ke’w fè. Pou anpil travayè, è regilye yo se 40, lan semen-an. Men lan Maryland se aprè 60 è, ke travayè jaden gen dwa sou edtan siplemantè. Gen kek eksepsyon lan lwa sou zafè è siplemantè-a. Tanpri, rele nou pou asire’w ke ou gen dwa a è siplemantè ou non.

GADE YON DOSYE

Ou bezwen Kenbe yon dosye pou tout lè ke’w travay. Dabò ou bezwen ekri lè’w rive lan travay la, e lè’w komanse travay, ki lè’w pran poz, e pou konbyen tan e, lè’w fin travay lan aprè-midi. Make dat ou resevwa peyiman’w lan dosye’w tou. Pa repoze’w sou anplwayè-a pou konte lè’w pou-ou. Lè’w fè sa w’ap anmezi pou verifye si yo peye’w pou tout lè’w travay ou non e tou si yo peye’w pou lè siplemantè ou te fè.

SEKIRITE

Ou gen dwa pou travay lan yon anvironman si. Kote wap travay la ou pa dwe espoze’w sou okenn Danje, lafimen penti, materyel pou netwayaj, ni rantre an kontak a prodwi pou pestisid. Tout Machin ou travay la dwe an-eta, epi ou dwe resevwa ekipman pwoteksyon pou ka pwoteje tèt ou kont danje. Si non mande anplwayè pou’l founi’w yo. Anplwayè dwe akite’l de responsablite ke’l genyen sou zafè pwoteksyon pou

sante e sekirite travayè yo. Sekirite e site lan travay la vle di tou ke, pa dwe gen diskriminasyon ni rasyal ni seksyèl.

ASISTANS LEGAL

Ou gen dwa pou chache asistans legal pou kelkeswa rezon-an, pa egzanp si’w kwè ke yo pa peye’w tout kòb ou oubyen yo pa peye’w è siplimantè’w yo oubyen anvironman-an pa si kote w’ap travay la. Ou gen dwa chache ed legal tou si’w bezwen konsèy oubyen si’w pa si de nenpòt lòt bagay.

MENAS

Li pa legal pou bòs la pini w paske w chache ed pou dwa legal ou, tèlke pou peyiman w, è siplemantè w e sekirite lan anvironman w ap travay la e pou tout lot rezon ke w ta deside chache ed legal. Li ilegal pou patron-an menase w pa egzanp pou’l ta di w ke l ap rele imigrasyon pou-ou.

KONPANSASYON TRAVAYÈ

Tout travayè lan Eta Maryland gen dwa a konpansasyon pou domaj, aksidan, e maladi ki gen rapò ak travay yo. Si sa ta vin koze pèd sou jou travay ou, ou kapab resevwa yon pòsyon lan salè ou pèdi-a. Lan anpil Eta, travayè jaden yo tou gen dwa a konpansasyon sa yo. Dèfwa menm domaj ki rive’w lan kan-an kouvri tou. Si ou ta vin fè yon aksidan pandan w nan travay la li enpòtan pou ale wè yon doktè, menm si ou panse aksidan an pa grav, se doktè an ki kapab detèminen epi evalye domaj ou genyen yon doktè, menm si’w ta wè aksidan-an pa paret grav, se sèl doktè ki anmezi pou verifye e evalye domaj yo. Si’w pran yon chòk lan travay la ou-byen’w fè yon aksidan, li trè enpòtan pou rapòte sa a anplwayè-a touswit pou yo ka ranpli fòm nesesè yo. Li pa legal pou jwenn revokasyon dèske ou te aplike pou konpansansyon antan yon moun k ap travay. Se dwa’w. Si’w resevwa nenpòt ki menas ou-byen si’w pa resevwa sale’w kòm sa dwa, kontakte Biwo Sèvis Legal.

ASIRANS LÈ’W PAP TRAVAY

Se responsabilite anplwayè-a pou’l kontribye lan sistèm asirans pou lè yon travayè vi’n pap travay, selon la lwa kòb sa-a pa dwe soti lan chèk-ou. Si yo revoke w oswa si travay la diminye, ou kapab kalifye pou touche lan program sa-a (unemployment). Gen anployè ke yo pa egzije pou peye asirans sa-a. Si’w pa fi’n trò si, kontakte Biro Sèvis Legal.

PAGE POU FÈ DOSYE SALÈ’W

Itilize paj ke nou founi lan ti liv sa-a pou gade yon dosye sou lè ke’w travay e sale’w, youn pou chak jou ke’w travay. Gade yo pou dosye pesonèl ou. Si’w ta vin gen pwoblèm avèk salè’w, sa va fasilite avoka’w pou asiste’w. Sonje pou ekri non anplwayè-a ak adrès li.

Non Anplwayè-a:___________________________